АЗИЯ ЕЛДЕРІНДЕГІ КІТАПХАНА САЛАСЫНЫҢ ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ МЕН ЖАҢА БАСТАМАЛАРЫ

2025 жыл Азия елдеріндегі кітапхана саласы үшін маңызды бетбұрыс кезеңі болды. Дәстүрлі кітап сақтау және ақпарат тарату қызметінен бөлек, кітапханалар цифрлық технологиялармен, жасанды интеллект және әлеуметтік-мәдени жобалармен тығыз байланыса бастады. Бұл үрдіс кітапханаларды заманауи білім мен мәдениет орталығына айналдыруға бағытталған. Бұл халықаралық форумдар, ұлттық деңгейдегі реформалар мен инновациялық жобалар Азиядағы кітапхана ісінің жаңа бағыттарын айқындады.

2025 жылғы ең ірі әрі беделді оқиғалардың бірі - Қазақстан Республикасының Астана қаласында өткен 89-шы World Library and Information Congress (IFLA WLIC 2025) конгресі. Аталған конгресс Орталық Азия аумағында алғаш рет ұйымдастырылып, өңір елдерінің әлемдік кітапхана қауымдастығындағы мәртебесін айтарлықтай арттырды. Іс-шараға Азия, Еуропа, Америка және Африка құрлықтарынан жетекші кітапхана мамандары, ғалымдар, сарапшылар мен халықаралық ұйым өкілдері қатысып, кәсіби тәжірибе алмасуға мүмкіндік алды.

Конгресс барысында цифрлық кітапханаларды дамыту, жасанды интеллект технологияларын кітапхана қызметіне енгізу, ақпаратқа тең және инклюзивті қолжетімділікті қамтамасыз ету, сондай-ақ кітапханалық қызмет көрсетудің заманауи стандарттарын қалыптастыру мәселелері жан-жақты талқыланды. Сондай-ақ тұрақты даму мақсаттары, ақпараттық қауіпсіздік және кітапханалардың қоғамдағы әлеуметтік жауапкершілігін арттыру тақырыптары да назардан тыс қалмады.

Бұған қоса ЮНЕСКО мен IFLA бірлесіп жаңартылған IFLA-UNESCO School Library Manifesto 2025 құжатын қабылдап, мектеп кітапханаларының білім беру жүйесіндегі стратегиялық рөлін қайта айқындады. Бұл бастама әсіресе дамушы Азия елдері үшін маңызды болды.

Шығыс Азия елдерінде кітапхана ісі мәдени дипломатиямен тығыз байланыста дамыды. Макаода өткен East Asia Culture City 2025 бағдарламасы аясында әдеби көрме Қытай, Жапония және Корей әдебиеттерін насихаттап, кітапханалардың мәдени көпір ретіндегі рөлін көрсетті.
Индонезияда Ұлттық кітапхана жасанды интеллект дәуіріндегі кітапханалардың трансформациясы мәселесін күн тәртібіне шығарды. Кітапханалар тек кітап қоры бар мекеме емес, цифрлық дағдыларды дамытатын инновациялық орталық ретінде қарастырыла бастады. Сондай-ақ «Адам кітапханасы» (Human Library) жобасы қолға алынып, кітапхана кеңістігінде тірі диалог пен әлеуметтік түсіністікті арттыру көзделді.

Азия-Тынық мұхиты аймағында цифрлық кітапханаларды дамытуға ерекше назар аударылды. Филиппинде өткен ICADL 2025 конференциясында цифрлық теңдік, ашық білім ресурстары және электронды кітапханалардың болашағы талқыланды. Тайваньдағы Taichung Main Public Library сияқты жаңа үлгідегі кітапханалар архитектуралық, технологиялық және әлеуметтік тұрғыдан заманауи талаптарға сай салынды.

2025 жылғы жаңалықтарды талдай отырып, Азия елдеріндегі кітапхана саласына тән бірнеше негізгі үрдісті атап өтуге болады:

  • кітапханалардың цифрлық және AI технологияларымен интеграциясы;
  • білім беру мен ақпараттық сауаттылықты арттырудағы рөлінің күшеюі;
  • кітапханалардың мәдени, әлеуметтік диалог алаңына айналуы;
  • халықаралық ынтымақтастықтың артуы.

Осылайша, қазіргі заманғы кітапханалар тек ақпаратты жинақтап, сақтайтын дәстүрлі мекеме болудан шығып, қоғамның интеллектуалдық, мәдени және әлеуметтік дамуына жан-жақты ықпал ететін көпфункциялы орталықтарға айналуда. Олар білім алмасу, ғылыми-зерттеу, шығармашылық бастамаларды қолдау, цифрлық сауаттылықты арттыру және азаматтық белсенділікті дамыту үшін маңызды алаң қызметін атқарады.

Халықаралық тәжірибеде кітапханалар жаңа технологияларды енгізу, цифрлық қорларды кеңейту, коворкинг аймақтар мен білім беру бағдарламаларын ұйымдастыру арқылы өз қызметін үнемі жетілдіріп келеді. Осындай инновациялық жобалар мен озық басқару үлгілері алдағы жылдары Азия елдеріндегі кітапхана ісінің сапалы жаңа деңгейге көтерілуіне берік негіз қалайды. Нәтижесінде кітапханалар аймақтық білім экожүйесінің ажырамас бөлігіне айналып, қоғамның зияткерлік әлеуетін арттыруға және мәдени мұраны сақтай отырып, оны заманауи форматта насихаттауға кең мүмкіндіктер ашады.

 Жайлаубаев Абзал Рысбекұлы