ТҮРІКМЕНСТАН МЕН ГРУЗИЯ: СТРАТЕГИЯЛЫҚ ӘРІПТЕСТІКТІҢ ЖАҢА КЕЗЕҢІ

Наурыз айының алғашқы аптасы Түрікменстан үшін бірқатар оң өзгерістер мен жетістіктер, бірқатар әлеуметтік және құқықтық мәселелер де туындады. Аптаның негізгі оқиғаларын атап өтетін болсақ,

Түрікменстан мен Түркия газ саласында ұзақ мерзімді әріптестік орнатпақ. 1990 жылдары басталған келіссөздер нәтижесінде BOTAŞ пен TürkmenGaz 2025 жылдың 1 наурызынан бастап түрікмен газын Түркияға жеткізуге келісті. Бұл тарихи жетістік саналады.

Түрікменстанда мұнай өндірісі қаңтар-ақпанда 5,8%-ға өсті. Министрлер кабинеті төрағасының орынбасары Батыр Амановтың баяндамасында айтылғандай, «Түрікменнебит» мемлекеттік концерні мұнай өндіру жоспарын 105,8 пайызға орындады.

БАӘ-нің Орталық Азиядағы инвестиция көлемі бойынша Түрікменстан бірінші орынға шықты. Еуразиялық даму банкінің (ЕАДБ) мәліметі бойынша, Түркіменстан Орталық Азия елдері арасында Біріккен Араб Әмірліктерінен ең көп тікелей шетелдік инвестиция (ТШИ) тартады. Бұл елдің үлесіне БАӘ-нің аймаққа салған барлық инвестициясының 65,4%-ы тиесілі, бұл $8 млрд.

Түрікменстан экономика, энергетика және сыртқы саясатта жетістіктерге жеткенімен, құқықбұзушылық пен жемқорлық мәселелері әлі де өзекті болып қалуда.

Ұлттық қауіпсіздік министрлігінің (МНБ) қызметкері әйелді өзімен жақын қарым-қатынасқа түсуге мәжбүрлеп, бас тартқаннан кейін оны елден шығуға тыйым салынғандар тізіміне енгізді. Нәтижесінде әйел психологиялық қысымға ұшырап, түсік тастады. Түрікмен арнайы қызметі қызметкерінің цинизмнің тағы бір көрінісі жас келіншектің көптен күткен перзентінен айырылуымен аяқталды.

Сондай-ақ, Мары және Дашоғыз қалаларында жол полициясының кейбір қызметкерлері әйелдерге жүргізуші куәлігін алу үшін интимдік байланыс ұсынған. «Бұл мәселе көп жылдар бойы жалғасып келеді. «Жол полициясы қызметкерлері өз қызметтерін асыра пайдаланып, әйелдерге қысым көрсетуде», - деп келтіреді Азаттық радиосының тілшісі Дашогуз велаятының тұрғынының сөзін. Оның айтуынша, ол "ұятсыз ұсынысқа"наразылық ретінде жүргізуші куәлігін алудан бас тартқан.

Әлбетте, аптаның ең маңызды жаңалығы, біздің назарымызды ең көп аудартқан оқиға, Грузия премьер-министрі Түрікменстанға ресми сапары, екі ел арасындағы сауда айналымының 81 млн доллардан асқаны. Олай болса, сапар барысы мен нәтижелеріне шолу жасап өтейік.

Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов 7 наурыз, жұма күні Ашхабадқа ресми сапармен келген Грузия Премьер-Министрі Ираклий Кобахидземен келіссөздер жүргізді. Атап өтілгендей, дәстүрлі достық және сындарлы сипаттағы түрікмен-грузин қатынастары теңдік, өзара құрмет және сенім принциптеріне негізделген. Мемлекетаралық диалогтың маңызды аспектісі сауда-экономикалық ынтымақтастық мәселелері болып табылады.

Сол күні Ашхабадта Түркіменстанның Сыртқы істер министрі Рашид Мередов пен Грузияның премьер-министрі бастаған Грузия өкілді делегациясының құрамында Түркіменстанға келген Грузияның Сыртқы істер министрі Мака Ботчоришвили арасында кездесу өтті. Министрлер екіжақты және БҰҰ аясындағы қарым-қатынастардың белсенді дамып жатқанын атап өтті. Сыртқы істер министрлері екі ел арасындағы 2025-2026 жылдарға арналған ынтымақтастық бағдарламасына қол қойды.

Грузияның Ұлттық статистикалық басқармасының (GeorgiaStat) мәліметінше, 2024 жылы Түркіменстан мен Грузия арасындағы сыртқы сауда көлемі 81,03 миллион АҚШ долларына жеткен. Грузияның Түркіменстанға экспорты 2023 жылмен салыстырғанда бір жылда 158 пайызға өсіп, 22,939 миллион долларды құраса, Грузияға түркімен өнімдерінің импорты 58,090 миллион АҚШ долларын құрайды.

Грузия Премьер-Министрінің Түрікменстанға сапары екі ел арасындағы қарым-қатынастың жаңа деңгейге көтерілгенін көрсетеді. Сауда-экономикалық ынтымақтастық, дипломатиялық байланыстар мен аймақтық интеграцияны дамыту бағытындағы келісімдер екіжақты серіктестіктің маңыздылығын арттырады. Грузия мен Түрікменстан үшін бұл серіктестік өзара тиімді. Грузия Орталық Азиядағы сауда және транзиттік рөлін күшейтсе, Түрікменстан энергия экспорты мен инвестиция тартуды кеңейтеді. Екі ел арасындағы стратегиялық ынтымақтастық аймақтық тұрақтылық пен экономикалық даму үшін маңызды факторға айналуы мүмкін.

Байсалбек Олжас Айтжанұлы