қаралымдар: 214 оқырман

ҚАЗАҚСТАН МЕН ТҮРІКМЕНСТАН: АЙМАҚТЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ПЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ СЕРІКТЕСТІКТІҢ ЖАҢА МҮМКІНДІКТЕРІ

Қазақстан мен Түрікменстан арасындағы стратегиялық әріптестік соңғы жылдары жаңа белестерге көтеріліп, екі елдің көптеген салаларда ынтымақтастығы нығайып келеді. Түрікменстанның Вице-премьері, Сыртқы істер министрі Рашид Мередовтың Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен өткен кездесуі осы ынтымақтастықтың айқын көрінісі. Тоқаев Ашхабадтың халықаралық бейбітшілік пен сенім жылын бастауымен құттықтап, Түркіменстанның бітімгершілік бастамаларын іске асыруда Қазақстанның қолдау көрсетуге дайын екенін білдірді. Бұл кездесу мемлекетаралық байланыстардың барлық саласы бойынша екі жақты ынтымақтастықты тереңдетуге бағытталған маңызды қадам болды.

Астана қаласында өткен екіжақты келіссөздер барысында Қазақстан Премьер-Министрінің орынбасары, Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу мен Түрікменстан Вице-премьері, Сыртқы істер министрі Рашид Мередов екі елдің болашақтағы ынтымақтастығы мен ортақ жобаларына ерекше назар аударды. Мұрат Нұртілеу өз сөзінде Қазақстан мен Түрікменстанның транзиттік-көлік саласындағы стратегиялық әріптестігін ерекше атап өтті. Оның айтуынша, Азия мен Еуропа, сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыс бағыттарын байланыстыратын халықаралық маршруттарды дамыту екі елдің де халықаралық қауымдастықтағы рөлін күшейте түседі. Әсіресе, Қазақстан – Түрікменстан – Иран темір жолының әлеуетін тиімді пайдалану халықаралық сауданы жандандырудың маңызды қадамы болып отыр. Бұл теміржол желісі Қытайдан Иранға, әрі қарай Парсы шығанағы елдеріне тауар жеткізу уақытын қысқартып, транзиттік тасымалдардың тиімділігін арттырады. Сонымен қатар, Қытай – Қазақстан – Түрікменстан – Иран бағыты да аймақтық және халықаралық нарықтар үшін стратегиялық мәнге ие.

Министр Қазақстан, Түрікменстан және Ресей темір жол ұйымдарының Солтүстік – Оңтүстік дәлізі аясындағы үшжақты ынтымақтастығының маңыздылығын да атап өтті. Бұл транзиттік бағыт Еуропа мен Оңтүстік Азия арасындағы жүк тасымалын едәуір жеделдетуге мүмкіндік береді. Осы саладағы өзара әрекеттестікті талқылау мақсатында биыл транзит және логистика жөніндегі жұмыс тобының кезекті отырысы өтетіні белгілі болды. Бұл кездесу транзиттік тасымалдардың көлемін ұлғайтып, инфрақұрылымды одан әрі жетілдіру бойынша нақты шешімдер қабылдауға септігін тигізеді.

Қазіргі уақытта Түрікмен капиталының қатысуымен Қазақстанда 100-ге жуық компания жұмыс істейді. Бұл екі елдің экономикалық байланыстарының тұрақтылығын көрсетіп қана қоймай, жаңа бірлескен жобалар үшін кең мүмкіндіктер ашып отыр. Сауда-экономикалық ынтымақтастықты одан әрі дамытуға, тауар айналымын 1 миллиард долларға жеткізуге бағытталған нақты шаралар қабылданады.

Екі елдің энергетика, транзиттік тасымал және логистика саласындағы әріптестігі Орталық Азия аймағының экономикалық әлеуетін арттыруға да үлес қосады. Каспий теңізі арқылы жүк тасымалын кеңейту және жаңа логистикалық орталықтар құру – аймақтағы транзиттік хабтарды дамытудың маңызды бөлігі. Сонымен қатар, экологиялық тұрақтылық пен Арал теңізін қорғау мәселелері де назардан тыс қалмады. Орталық Азия елдерінің бірлескен күш-жігері экологиялық проблемаларды шешуде маңызды рөл атқарады.

Келіссөздер барысында тараптар халықаралық ұйымдардағы бір-бірінің бастамаларына қолдау көрсетуге, парламентаралық және үкіметаралық байланыстарды нығайтуға келісті. Әсіресе, БҰҰ аясындағы ынтымақтастық пен бейбітшілік, тұрақтылықты қолдау бағытында өзара түсіністікке қол жеткізілді. Түрікменстанның Халықаралық бейбітшілік пен сенім жылын жариялау бастамасы да Орталық Азиядағы тұрақтылықты нығайтуды көздейтін маңызды қадамдардың бірі ретінде бағаланды.

Бұл келіссөздер Қазақстан мен Түрікменстанның ұзақ мерзімді серіктестікке негізделген қарым-қатынасының жаңа белесіне жол ашты. Транзиттік-көлік бағытындағы бастамалар тек екі ел үшін ғана емес, бүкіл аймақ үшін экономикалық өсудің кепілі болмақ. Ал сауда-экономикалық және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық халықтар арасындағы достық пен өзара түсіністікті тереңдете түсетіні сөзсіз.

Қазақстан мен Түрікменстан арасындағы стратегиялық әріптестік — тұрақты даму мен аймақтық ынтымақтастықтың жарқын үлгісі. Екі елдің көлік-логистика, энергетика және сауда-экономика салаларындағы бірлескен жобалары Орталық Азияның геосаяси және экономикалық маңызын арттырып, жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Қабылданған шешімдер мен нақты шаралар өзара тауар айналымын ұлғайтып қана қоймай, бүкіл аймақтағы тұрақтылық пен гүлденуге негіз болады. Бұл әріптестік, ең алдымен, ортақ тарих пен мәдени құндылықтарға сүйене отырып, Қазақстан мен Түрікменстан халықтарының игілігі үшін жаңа жетістіктерге жетуге мүмкіндік береді деп ойлаймын. Алдағы жылдары екі елдің ынтымақтастығы одан әрі нығайып, стратегиялық серіктестіктің жаңа көкжиектерін ашатынына күмән жоқ.

Байсалбек Олжас Айтжанұлы