қаралымдар: 1130 оқырман

ОРТА ДӘЛІЗДІҢ ДАМУЫ: ЖАҺАНДЫҚ ЛОГИСТИКАДАҒЫ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ТРАНЗИТТІК ТОРАП РЕТІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН

Орта дәліз немесе Транскаспий халықаралық көлік бағдары (ТХКБ) Қытайды Қазақстан, Каспий теңізі, Түрікменстан, Иран, Түркия және Әзербайжан арқылы Еуропамен байланыстыратын мультимодальды көлік желісін білдіреді. Бұл бағдар, әсіресе геосаяси жағдайдың өзгеруіне байланысты Ресей арқылы өтетін дәстүрлі сауда жолдарына маңызды баламаға айналуда. 2023 жылы Қазақстанның көлік және логистикалық инфрақұрылымына 20 миллиард доллар тарту және 2030 жылға қарай негізгі көлік дәліздерін қайта құруды аяқтау туралы амбициялық жоспары ресми түрде жарияланды. Орта дәліздің дамуы транзиттік ағындарды едәуір арттырады және Азия мен Еуропа арасындағы экономикалық байланыстарды нығайтады деп күтілуде.

Қытай мен Қазақстан осы жылдың 4 наурызында іске қосылған Орта дәліз (Транскаспий халықаралық көлік бағдары, ТХКБ) аясында жаңа жүк теміржол транзиттік желісін ашты. Электрондық тауарларды тасымалдайтын пойыз теміржол арқылы 4250 шақырым және теңіз арқылы 500 шақырым жол жүріп, дәстүрлі солтүстік бағдарлармен салыстырғанда жалпы қашықтықты 2000 шақырымға қысқартады. Орта дәліздің артықшылықтарына тасымалдаудың жоғары жылдамдығы және экономикалық тиімділігі кіреді, бұл оны халықаралық тасымалдаушылар үшін тартымды етеді.

Орта дәлізге деген өсіп келе жатқан қызығушылық геосаяси өзгерістермен, атап айтқанда Ресей-Украина қақтығысымен және Ресейге қарсы санкциялармен байланысты. Бұл оқиғалар Қазақстанның Ресей арқылы өтетін дәстүрлі жолдарға тәуелділіктен аулақ болуға мүмкіндік беретін транзиттік хаб ретіндегі маңыздылығын арттырады. Алайда, Еуразиялық көлік ағындарын бақылау үшін ұлы державалардың бәсекелестігі осы бағдардың тұрақтылығы мен дамуы үшін қосымша қиындықтар тудырады. Қазақстан жаһандық логистикадағы өз рөлін нығайту үшін Қытай, Түркия және ЕО сияқты негізгі серіктестермен белсенді өзара әрекеттесуі керек.

Сарапшыларымыздың пікірінше, Қазақстанға амбициялық жоспарларын сәтті жүзеге асыру үшін бірнеше инфрақұрылымдық кедергілерді еңсеруге тура келеді. Олардың арасында теміржол желісінің тозу деңгейінің жоғары болуы және Каспий теңізі арқылы тасымалдау мүмкіндіктерін шектейтін отандық паром флотының жетіспеушілігі бар. Транскаспий бағдарының өткізу қабілеті де экспорттың өсіп келе жатқан көлемін қанағаттандыру үшін әлі де жеткіліксіз, бұл жеткізу тізбегіндегі кедергілерді тудырады. Бұл мәселелерді шешу үшін қолданыстағы инфрақұрылымды жаңғырту ғана емес, көлік процестерін цифрландыру және автоматтандыру сияқты жаңа логистикалық технологияларды дамыту қажет.

Болашақта Қазақстан жаһандық сауда ағындарының негізгі элементі ретіндегі өз позициясын нығайтуға ниетті. Бұл бағыттағы маңызды қадамдар Қытайдың "Белдеу және жол" бастамасымен және Еуропаның "Жаһандық қақпа" стратегиясымен интеграциялану болып табылады. Бұл көлік желісін кеңейту және Азия мен Еуропа арасындағы байланысты жақсарту үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. 2023 жылы Қазақстан Транскаспий бағдары арқылы жүк ағынын 2030 жылға қарай жылына 500 000 контейнерге дейін арттыруға ниетті екенін растады, бұл елдің маңызды транзиттік торапқа айналу амбициясын көрсетеді.

Транскаспий халықаралық көлік бағдары Ресей арқылы өтетін дәстүрлі жолдарға тиімді балама ұсынатын жаһандық логистикалық жүйенің маңызды элементі болып табылады. Географиялық орны тиімді Қазақстан халықаралық саудадағы рөлін нығайту үшін өз инфрақұрылымын белсенді дамытуда. Алайда, қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін көлік желісін жаңғыртуға елеулі инвестициялар, сондай-ақ негізгі халықаралық серіктестермен тиімді ынтымақтастық қажет. Сайып келгенде, Орта дәліздің сәтті дамуы Қазақстанның экономикалық тәуелсіздігін нығайтуда және оның жаһандық жеткізу тізбегіне интеграциялануында маңызды фактор бола алады.

 Қыдырбек Фарангис Алматбекқызы