қаралымдар: 6236 оқырман

2025 ЖЫЛҒЫ ҚАЗАҚ-ӨЗБЕК ШЕКАРА БЕКЕТТЕРІНДЕГІ ӨЗГЕРІСТЕР

Қазақстан мен Өзбекстан – Орталық Азиядағы ең ірі екі мемлекет, оларды тығыз экономикалық, саяси және мәдени байланыстар біріктіреді. 2300 шақырымнан асатын бұл шекара екі ел арасындағы сауда мен азаматтардың еркін қозғалысында маңызды рөл атқарады. 2025 жылы қазақ-өзбек шекара бекеттерінің жұмысында өткізу қабілетін арттыру және шекарадан өту рәсімдерін жеңілдету мақсатында айтарлықтай өзгерістер орын алды.

Шекара бекеттеріндегі негізгі өзгерістер

1. «Науаи» және «Қапланбек» бекеттерінің ашылуы мен жаңғыртылуы

2025 жылғы 27 қаңтарда екі жылдық үзілістен кейін стратегиялық маңызды екі шекара бекеті – Өзбекстандағы «Науаи» және Қазақстандағы «Капланбек» бекеттері қайта ашылды. Ташкент облысының Ташкент ауданында орналасқан «Науаи» бекеті 2022 жылғы 27 сәуірде Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиеевтің жарлығына сәйкес қайта салынды.

Өзбекстан Мемлекеттік кеден комитетінің мәліметінше, 2024 жылы Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы әртүрлі шекара бекеттерінен күніне 31 мыңнан астам адам, ал жыл бойы 11,4 миллионға жуық адам өткен. Сонымен қатар, 1 млн 213 мыңнан астам жүк және жеңіл автокөлік тіркелді, бұл 2023 жылғы көрсеткіштен 27%-ға жоғары. 2022 жылы «Науаи» бекеті жабылғанға дейін бұл жерден жылына шамамен 1 миллион жолаушы өткен.

Жаңғыртудың негізгі элементтері:

- Инфрақұрылымды кеңейту – өткізу қабілеті тәулігіне 20 000 адам мен 800 көлікке дейін артты, бұл бұрынғы көрсеткіштен 4-5 есе көп.

- Процестерді автоматтандыру – кедендік рәсімдерді жеделдететін цифрлық бақылау жүйелері енгізілді.

- Жеке дәліздер құру – автобустар, жүк көліктері мен жолаушылардың кейбір санаттары үшін арнайы жолақтар ұйымдастырылды.

- Жолаушыларға жайлы жағдай жасау – заманауи күту залдары, автотұрақтар мен демалыс аймақтары салынды.

2. «Гишт-Куприк» бекетінің уақытша жабылуы

2025 жылғы 5 ақпаннан бастап «Гишт-Куприк» (Қазақстан тарапында – «Жібек Жолы») жаяу жүргіншілерге арналған ірі шекара бекеті қайта жөндеу үшін жабылды. Жөндеу жұмыстары 4 айға жоспарланған, ал уақытша балама ретінде 20 км қашықтықта орналасқан «Науаи» бекеті ұсынылды.

Негізгі жаңарту шаралары:

- Аймақты кеңейту – жүк көліктеріне арналған рәсімдеу аумағы ұлғайтылды.

- Қызметтерді жақсарту – заманауи сканерлер, бейнебақылау жүйелері мен электронды кезек енгізілді.

- Күтілетін нәтиже – жөндеу аяқталғаннан кейін бекет тәулігіне 50 000 жолаушы мен 1 000 көлікті өткізе алады.

3. Өнеркәсіптік кооперация орталығының құрылуы

Қазақстандағы «Атамекен» және Өзбекстандағы «Гулистан» шекара бекеттері арасында Өнеркәсіптік кооперация орталығын құру жұмыстары басталды. Бұл орталық жүк өңдеу процесін жеделдетуге, кедендік тексеру уақытын қысқартуға, логистикалық шығындарды азайтуға және «Солтүстік – Оңтүстік» дәлізі бойынша сауданы арттыруға мүмкіндік береді.

4. Fast Track жүйесі мен электронды кезектің енгізілуі

2025 жылдан бастап шекараны жылдам өту үшін Fast Track қызметі енгізілді. Бұл жүйе жолаушыларға қосымша төлем жасау арқылы (базалық есептік көрсеткіштің 15%-ы – шамамен 56 250 сум немесе 2 345 теңге) негізгі кезектен тыс арнайы залдарда бақылаудан өтуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, автокөліктер үшін шекарадан өту уақытын алдын ала брондау жүйесі іске қосылды. Бұл шекара бекеттеріндегі жүктемені азайтып, халықаралық сапарларды жоспарлауды жеңілдетіп, ұзын-сонар кезектерді қысқартуға көмектес.

Болашақ даму жоспарлары

- Алдағы жылдары шекара бекеттерінің жұмысын жақсартуға бағытталған қосымша бастамалар қолға алынбақ:

- Биометриялық бақылауға көшу – чипі бар паспорттар мен бет-әлпетті тану жүйесін пайдалану арқылы рәсімдеуді жеделдету.

- «Жасыл дәліздер» жүйесін дамыту – алдын ала электронды декларациясы бар сенімді жүк тасымалдаушыларға арналған жедел өткізу аймақтарын құру.

- Жаңа шекара бекеттерін ашу – негізгі жолдардың жүктемесін азайту мақсатында қосымша өткізу бекеттерін ашу мәселесі қарастырылуда.

Қорытындылай келе, 2025 жылы жүзеге асырылған өзгерістер Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы шекарадан өтуді айтарлықтай жеңілдетуге бағытталған. Жаңғыртылған бекеттердің ашылуы, цифрлық шешімдерді енгізу және шекара маңындағы инфрақұрылымды дамыту сауда ағындарының артуына және азаматтардың қозғалысын жеңілдетуге ықпал етеді. Ұзақ мерзімді перспективада бұл бастамалар екі ел арасындағы экономикалық ынтымақтастықты нығайтып, олардың халықаралық көлік дәліздеріне интеграциялануын жеделдетеді.

Апсаттарова Гулзада Абдусағатқызы