қаралымдар: 189 оқырман

ӨЗБЕКСТАНДЫҚ САРАПШЫНЫҢ ТАЛДАУЫ: ӨЗБЕКСТАННЫҢ БОЛАШАҚ ОДАҚТАСТАРЫ КІМДЕР?

Өзбекстандық саясатшы Камолиддин Раббимовтың «Одақтастық дегеніміз не? Өзбекстанның одақтастары кімдер және алда кімдер болуы мүмкін?» атты мақаласында Өзбекстанның одақтастық саясатының қалыптасуы, оның қазіргі және ықтимал болашақ серіктестері жан-жақты қарастырылған. Бұл мақала аймақтық қауіпсіздік, геосаяси өзгерістер мен Орталық Азиядағы жаңа дипломатиялық үрдістерді ескере отырып, маңызды тақырыптарды көтереді. Осы тұрғыда, мақаланы қазақстандық көзқараспен саралап көрейік.

Өзбекстанның одақтастық саясатының эволюциясы

Өзбекстан тәуелсіздік алғаннан кейін сыртқы саясатта бірнеше кезеңді бастан өткерді. 1991–2016 жылдары ел көбіне оқшаулану саясатын ұстанып, көршілерімен шектеулі деңгейде ғана байланыс орнатты. 2005 жылы Ресеймен одақтастық келісімге қол қою – сол кездегі геосаяси жағдайдың ықпалымен жасалған шешім болды. Бұл кезеңде Өзбекстан Батыс елдерімен қарым-қатынасын әлсіретіп, Ресей мен Қытайға жақындай түсті.

2016 жылдан бастап Өзбекстан сыртқы саясатта жаңа кезеңге қадам басты. Президент Шавкат Мирзиёевтің бастамасымен елдің халықаралық байланыстары кеңейіп, көршілермен ынтымақтастыққа басымдық берілді. Өзбекстан одақтастық ұғымына тактикалық емес, стратегиялық сипат бере отырып, бұл процесті аймақтық қауіпсіздік пен экономикалық дамудың құралы ретінде қарастыра бастады.

Өзбекстанның одақтастары және олардың маңызы

Мақалада Өзбекстанның төрт мемлекетпен – Ресей, Қазақстан, Тәжікстан және Әзірбайжанмен одақтастық қатынас орнатқаны аталып өтеді. Әсіресе, 2022 жылы Қазақстанмен жасалған келісімнің тарихи маңызы зор. Бұл құжат екі ел арасындағы экономикалық және қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтерді. Қазақстан мен Өзбекстан – Орталық Азиядағы екі негізгі ойыншы. Олардың одақтастығы аймақтың тұрақтылығы үшін маңызды.

Тәжікстанмен одақтастық Өзбекстан үшін этномәдени жақындық пен тарихи байланыстарды ескере отырып жасалған стратегиялық қадам болды. Бұрын екі ел арасында су ресурстарына және шекаралық мәселелерге қатысты келіспеушіліктер болғанымен, соңғы жылдары қарым-қатынас тұрақты түрде жақсарып келеді.

Әзірбайжанмен одақтастықтың орнауы – Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы интеграцияны тереңдетудің бір көрінісі. Әзірбайжан – Каспий өңірінде стратегиялық маңызы бар мемлекет, сондықтан Өзбекстан үшін оның көлік және энергетика салаларындағы рөлі айрықша.

Қазақстан мен Өзбекстан: стратегиялық серіктестік

Қазақстан үшін Өзбекстанның сыртқы саясаттағы белсенділігі маңызды фактор болып табылады. Өйткені екі ел арасындағы ынтымақтастықтың күшеюі Орталық Азиядағы тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, Қазақстан мен Өзбекстанның аймақтағы негізгі экономикалық күштер ретінде өзара байланысы жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.

Мақалада 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Орталық Азия елдеріне де әсер еткені атап өтіледі. Бұл контексте Қазақстан мен Өзбекстанның одақтастығы аймақтық қауіпсіздікті нығайту мақсатында жасалған стратегиялық шешім деп қарастыруға болады.

Өзбекстанның болашақ одақтастары: Түркия, Қырғызстан және Түрікменстан

Мақалада Өзбекстанның болашақта Түркия және Қырғызстанмен одақтастық орнатуы мүмкін екені айтылған. Түркия – Түркі мемлекеттері ұйымының көшбасшысы ретінде Өзбекстан үшін маңызды стратегиялық серіктес. Қазақстан да бұл ұйым аясындағы интеграцияға ерекше мән беретіндіктен, Өзбекстан-Түркия одақтастығы бүкіл аймақ үшін маңызды болады.

Қырғызстанмен өзара қарым-қатынастар да қарқынды дамып келеді. Екі ел арасындағы сауда айналымы өсуде, шекаралық мәселелер шешімін тауып келеді. Сондықтан Өзбекстан мен Қырғызстанның одақтастыққа қадам басуы – логикалық қадам.

Түрікменстан қазіргі кезде бейтараптық саясатын ұстанғанымен, болашақта сыртқы саясаттағы бағытын өзгертуі мүмкін. Егер бұл орын алса, Түрікменстанның Орталық Азиядағы аймақтық интеграцияға қосылуы Өзбекстан үшін де, Қазақстан үшін де маңызды болмақ.

Қорытынды

Камолиддин Раббимовтың мақаласы Өзбекстанның одақтастық саясатын жақсы сипаттайды, бірақ кейбір аспектілері толық ашылмаған. Ресеймен қарым-қатынас, Қазақстанмен одақтастық келісімінің нақты нәтижелері, Түрікменстан факторы және аймақтық бәсекелестік мәселелері тереңірек талдауды қажет етеді.

Өзбекстанның жаңа сыртқы саяси бағыты Қазақстан үшін бірқатар артықшылықтар береді. Біріншіден, екі ел арасындағы экономикалық және көлік-транзиттік байланыстар нығаяды. Екіншіден, аймақтық қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету тұрғысынан бұл одақтастықтың маңызы зор.

Камолиддин Раббимовтың мақаласы көрсеткендей, әлемде жаңа геосаяси тәртіп қалыптасуда. Қазақстан мен Өзбекстанның стратегиялық серіктестігі бұл өзгерістерге бейімделуде маңызды рөл атқарады. Екі елдің ортақ мүдделері – тұрақтылық, қауіпсіздік және экономикалық даму. Сондықтан Өзбекстанның одақтастық саясаты Қазақстанның аймақтық стратегиясымен үйлеседі және Орталық Азиядағы ынтымақтастықтың жаңа кезеңін бастайды.

Апсаттарова Гулзада Абдусағатқызы