қаралымдар: 216 оқырман

ТҮРІКМЕНСТАН ЖӘНЕ АУҒАНСТАН: ЫНТЫМАҚТАСТЫҚТЫҢ ЖАҢА ДӘУІРІ

Түрікменстан Орталық Азиядағы стратегиялық тұрғыдан маңызды елдердің бірі болып табылады. Энергетикалық ресурстарға бай бола отырып, ол аймақтық және халықаралық деңгейде әртүрлі дипломатиялық және экономикалық байланыстарды дамытуда. Ақпан айының соңғы аптасында бірқатар келіссөздер мен халықаралық кездесулер Түрікменстанның сыртқы саясатының белсенді кезеңге өткенін көрсетеді. Осы аптадағы басты оқиғаларға назар аударайық.

Түрікменстан өзінің табиғи газ қорларын тиімді пайдалану мақсатында жаңа экспорттық бағыттарды кеңейтуді жалғастыруда. Түркия 65 млрд. текше метр газ импорттауға дайын екенін мәлімдеді. Бұл келісім Түркияның энергия көздерін әртараптандыру саясатын қолдай отырып, Түрікменстан үшін де үлкен экономикалық маңызға ие. Газ экспортының көлемін арттыру Түрікменстан экономикасының тұрақтылығын күшейтіп, оны аймақтық энергетикалық хабқа айналдыруы мүмкін.

Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов БҰҰ Бас хатшысының орынбасарын қабылдап, халықаралық ұйымдармен байланысын нығайтуға бағытталған қадам жасады. Сонымен қатар, Түрікменстан сыртқы істер министрі Бішкекте және Қырғызстан Президентімен кездесу өткізді. Бұл кездесулер екі ел арасындағы экономикалық және саяси байланыстарды одан әрі дамытуға бағытталған. Түрікменстанның дипломатиялық белсенділігі оның сыртқы саясатының көпвекторлы бағытын дәлелдейді.

Түрікменстанның Италия, Түркия, Қатар және Ауғанстанмен дипломатиялық қарым-қатынасы нығаюда. Түрікменстанның Италиядағы елшісі, Президенттің дипломатиялық кеңесшісімен кездесті. Бұл Еуропамен байланыстарды нығайтудың бір көрінісі. Сонымен қатар, Түрікменстан парламент делегациясы Қатарға сапар шекті, ал Меджлис төрағасы Түркия Президентімен кездесу өткізді. Бұл Түрікменстанның Парсы шығанағы елдерімен және Түркиямен байланыстарын арттыруға бағытталған қадамдар екенін көрсетеді.

Алайда, біздің назарымызды ең көп аудартқан оқиға – Теміржол инфрақұрылымы және Ауғанстанмен ынтымақтастық мәселесі. Ауғанстан мен Түрікменстан теміржол саласында маңызды келісімдерге қол қойды. Бұл келісімдер Тургунди-Герат станциясын кеңейту және Акина-Андхой теміржолының құрылысын аяқтауды көздейді. Жоба Ауғанстанның көлік және логистика секторын дамытуға ықпал етіп қана қоймай, Түрікменстанның транзиттік әлеуетін арттыру арқылы оның аймақтағы стратегиялық рөлін күшейтуге мүмкіндік береді. Бұл келісімдер тек экономикалық емес, стратегиялық маңызға да ие. Ауғанстан – тұрақсыздық белең алған аймақ, бірақ теміржол инфрақұрылымын дамыту арқылы Түрікменстан аймақтағы ықпалын күшейтіп, өзінің транзиттік әлеуетін арттыра алады. Сонымен қатар, бұл бастама Орталық Азия мен Оңтүстік Азия арасындағы сауда мен көлік байланыстарын жақсартуға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда аймақтық интеграция мен логистиканы дамыту әлемдік нарыққа шығудың негізгі факторларының бірі болып табылады. Түрікменстанның осы бағыттағы белсенділігі оны аймақтық ойыншы ғана емес, маңызды логистикалық орталыққа айналдыруы мүмкін.

Ауғанстан Орталық Азия елдері үшін маңызды стратегиялық фактор болып қала береді. Бір жағынан, ол транзиттік және экономикалық мүмкіндіктер ұсынса, екінші жағынан, қауіпсіздік және су ресурстары сияқты мәселелерді туындатады. Ауғанстан мен Түрікменстанның қарым-қатынасы тек экономикалық ынтымақтастықпен шектелмейді. Су ресурстарын пайдалану мәселесі де күн тәртібінде тұр. Ауғанстанның су ағындарын өзгертуі Түрікменстан мен басқа да Орталық Азия елдеріне әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, Ауғанстаннан келетін көлеңкелі бизнес, есірткі трафигі және тұрақсыздық факторлары да аймақтық қауіпсіздікке қатер төндіреді.

Түрікменстан өз саясаты арқылы Орталық Азия елдері үшін белгілі бір қорған рөлін атқарып отыр ма деген сұрақ туындайды. Оның бейтарап саясаты және Ауғанстанмен ынтымақтастығы бір жағынан тұрақтылықты қамтамасыз етсе, екінші жағынан, аймақтық ойыншылар үшін өзіндік аралық белдеу қалыптастырады. Осы тұрғыдан алғанда, Түрікменстанның стратегиялық шешімдері тек өз елі үшін ғана емес, бүкіл Орталық Азия үшін маңызды рөл атқаруы мүмкін. Ауғанстанмен қарым-қатынастың дамуы аймақтық қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етуге ықпал етеді. Егер бұл саясат жүйелі түрде жалғасын тапса, Түрікменстан болашақта Орталық Азиядағы маңызды транзиттік және энергетикалық орталықтардың біріне айналуы әбден мүмкін.

Байсалбек Олжас Айтжанұлы