2025 ЖЫЛДЫҢ МАУСЫМЫНДАҒЫ ӨЗБЕКСТАНДАҒЫ ЖАҒДАЙ: МҮМКІНДІКТЕР МЕН СЫН-ҚАТЕРЛЕР АРАСЫНДАҒЫ ТЕПЕ-ТЕҢДІК
2025 жылдың маусымы Өзбекстан үшін халықаралық аренада табысты ілгерілеуді де, ішкі күрделі мәселелерді де көрсеткен маңызды оқиғалармен есте қалды. Елдің сыртқы саясаты белсенділікті және стратегиялық әріптестіктерді нығайтуға деген ұмтылысты танытса, экономика мен әлеуметтік сала жаһандық және аймақтық үдерістердің ықпалында болды.
Маңызды оқиғалардың бірі – Ресеймен көші-қон мәселелері бойынша басталған диалог. Бұл мәселе Ресейде жұмыс істейтін миллиондаған өзбек азаматтары үшін аса өзекті. Ресей тарапы Өзбекстан жіберген мигранттарға дөрекі қарым-қатынас туралы нотаны қарап, өтініштерге жауап беруге дайын екенін білдірді. Бұл екі тараптың еңбек мигранттарының құқықтары мен мүдделерін ескеретін конструктивті ынтымақтастықты сақтауға ұмтылатынын көрсетеді. Бұл – Ташкенттің ең сезімтал салалардың бірі бойынша прагматикалық тәсілінің айғағы.
Сонымен қатар, Өзбекстан халықаралық аренада белсенді ұстанымын танытты. Ел БҰҰ Бас Ассамблеясының Газа секторында атысты дереу тоқтату және гуманитарлық көмек көрсету жөніндегі қарарын қолдады. Бұл – бейбітшілік пен адам құқықтарын сақтауға негізделген Өзбекстан дипломатиясының бағытына сай келетін шешім болды.
Маусымда Астанада өткен «Орталық Азия – Қытай» саммиті де ерекше маңызға ие болды. Президент Шавкат Мирзиёев пен ҚХР төрағасы Си Цзиньпин мәңгі тату көршілік туралы келісімге қол қойып, екіжақты қатынастарды бекітті. Мирзиёев ұсынған «өнеркәсіптік белдеу» бастамасы – аймақтың дамуын өнеркәсіптік әріптестік және әлемдік алпауыт экономикамен интеграция арқылы жүзеге асыруға бағытталған стратегиялық көзқарасты білдіреді. Сонымен бірге, Өзбекстанның ДСҰ-ға кіруі бойынша Қытаймен екіжақты келіссөздердің аяқталуы – елдің жаһандық сауда жүйесіне тереңірек кірігуге ұмтылысын көрсетеді. Бұл экспортты дамыту мен инвестиция тартуға жол ашады.
Көлік саласы да жаңа серпін алды: Ташкент – Бали тікелей әуе бағыты ашылып, Оңтүстік-Шығыс Азиямен туристік және іскерлік байланыстарды нығайтуға жол ашылды. Елдің жоғары оқу орындары халықаралық деңгейде нығая түсті – өзбекстандық жеті университет QS әлемдік рейтингіне енді. Бұл – білім беру және ғылым саласындағы оң өзгерістердің көрінісі.
Энергетика саласында да маңызды келісімдерге қол жеткізілді: Ресейлік «Росатоммен»атом электр станциясын салу жөніндегі келісім – энергия көздерін әртараптандыру мен ұзақ мерзімді энергетикалық тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған маңызды қадам. Бұл – өсіп келе жатқан экономикалық сұраныстар мен орнықты даму мақсаттарын ескерген шешім.
Маусым айында экономикалық саладағы тағы бір елеулі оқиға – қазақстандық ірі бөлшек сауда желісі Magnum-ның нарықтан кетуі. Бұл – Өзбекстандағы бөлшек саудадағы бәсекелестік жағдайын өзгертетін фактор. Сонымен қатар, алтын мен газ экспортының өсімі – 2025 жылдың алғашқы бес айында елдің төлем балансына оң ықпал етіп, экономикалық тұрақтылықты күшейтті.
Әлеуметтік және демографиялық үрдістер де маңызды орын алды: ЖОО-ға түсуге арналған тест сынақтарына соңғы жеті жылдағы ең төменгі көрсеткіш – 732 мың талапкер ғана тіркелген. Бұл демография, көші-қон ағындары мен жоғары білім жүйесінің тартымдылығы бойынша сұрақтар туындатады. Сонымен қатар, ұлттық автокөлік өндіруші UzAuto-ның нарықтағы үлесі 88%-дан 82%-ға төмендеді, бұл – бәсекелестіктің артып, тұтынушылар талғамының өзгергенін көрсетеді.
Құқықтық салада Сингапурлық Humans инвесторының халықаралық сотқа жүгінуі – инвестициялық жағдайды жақсарту мен бизнеспен өзара әрекеттесу ашықтығын арттыру қажеттігін көрсетті. Сонымен бірге, маусым басынан бастап пропан бағасының 31%-ға күрт қымбаттауы – жаһандық энергия нарығындағы үрдістердің көрінісі. Бұл жағдай мемлекет тарапынан әлеуметтік салдарға қарсы шаралар қабылдауды талап етеді.
Халықаралық ынтымақтастық аясында Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёевтің Моңғолияға жасаған алғашқы мемлекеттік сапары барысында экономикалық, мәдени және экологиялық салаларды қамтитын кешенді келісімдерге қол қойылды. Бұл – елдің көпвекторлы дипломатияны ұстанып, аймақтағы ықпалын арттыруға ұмтылып отырғанын көрсетеді.
Ішкі саясатта кадрлық өзгерістер орын алды: Саида Мирзиёеваның Президент Әкімшілігінің басшысы, ал Комил Алламжановтың оның кеңесшісі болып тағайындалуы – басқару тәсілінің жаңаруын және жас лидерлердің рөлінің артуын білдіреді. Сонымен қатар, букмекерлер жарнамасына қатысты блогерлердің жауапқа тартылуы – цифрлық кеңістікті реттеу мен әлеуметтік тәуекелдерді азайтуға бағытталған әрекеттердің бір көрінісі.
Халықаралық қатынастар саласында Иранмен визасыз режим енгізу туралы талқылаулар жалғасуда. Бұл – ынтымақтастықты кеңейтудің жаңа мүмкіндіктерін ашуы мүмкін, бірақ белгілі бір қауіптерді бағалауды қажет етеді. Ал АҚШ тарапынан B1/B2 санаттары бойынша 65% визалық бас тарту – іскерлік және туристік мобильділікті қиындатады, бұл Өзбекстан үшін сыртқы байланыстарды әртараптандыру қажеттігін айқындай түседі.
Маусым айындағы ең жарқын оқиға — Өзбекстанның ұлттық футбол құрамасының әлем чемпионатына жолдама алуы болды. Бұл бүкіл ел бойынша мақтаныш пен қуаныш толқынын тудырған тарихи жетістік ұлттық бірлікті нығайтып, елдің халықаралық беделін арттырды. Сондай-ақ бұл оқиға өзбек спортындағы өсіп келе жатқан әлеуеттің, оны «жұмсақ күш» пен дипломатия құралы ретінде пайдалану мүмкіндігінің айқын символына айналды.
Осылайша, 2025 жылдың маусымы Өзбекстанның халықаралық интеграция және экономикалық жаңғыру бағытындағы тұрақты бағытын растады. Сонымен қатар, демография, әлеуметтік саясат және инвестициялық ортадағы бірқатар ішкі мәселелерді де ашып көрсетті. Қытай мен Ресеймен екіжақты қатынастардағы жетістіктер, экспорт пен білім беру саласындағы ілгерілеу – ел дамуына берік негіз қалайды. Алайда бұл табыстарды ішкі сын-қатерлермен тең ұстау қажет.
Апсаттарова Гулзада Абдусагатовна
«Central Asian Dream» жобасының
Өзбекстан бойынша сарапшысы
05.07.2025