қаралымдар: 203 оқырман

2025 ЖЫЛЫ ӨЗБЕКСТАННЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫ

2025 жылы Өзбекстанның экономикалық дамуы негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің тұрақты және қарқынды өсімімен сипатталды. Бұл динамика елге аймақтың ең жылдам дамып келе жатқан экономикасы ретіндегі мәртебесін нығайтуға мүмкіндік берді. Ресми статистикалық деректерге сүйенсек, жыл қорытындысы бойынша елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 145 миллиард АҚШ долларынан асты. Бұл көрсеткіш тек экономикалық жетістік қана емес, елдің жаһандық нарықтағы салмағын арттырған маңызды символдық меже болды. ЖІӨ-нің нақты өсімі жыл соңында 7%-дан жоғары көрсеткішті көрсетті

Бұл өсім қарқыны әлемдік экономикадағы күрделі жағдайларды ескергенде ерекше маңызға ие. Көптеген ірі экономикалардың дамуы баяулап, жаһандық нарықтарда құбылмалылық жоғары болған тұста, Өзбекстан ішкі сұранысты ынталандыру, инвестициялық белсенділікті арттыру және экспорттық әлеуетті кеңейту арқылы оң нәтижеге қол жеткізді. Экономикалық өсім кешенді сипат алып, өнеркәсіп, құрылыс, қызмет көрсету және ауыл шаруашылығы секторларын теңдей қамтыды. 2025 жылғы макроэкономикалық динамиканың басты ерекшелігі – ЖІӨ-нің тек ұлттық валютада ғана емес, АҚШ долларымен есептегенде де айтарлықтай өсуі болды.

Инфляцияны тежеу және қаржылық тұрақтылықты нығайту

2025 жылдың ең маңызды жетістіктерінің бірі ретінде инфляциялық процестердің айтарлықтай баяулауын атап өтуге болады. Қаңтар–қараша айларындағы инфляция деңгейі шамамен 7,5% деңгейінде қалыптасты. Бұл өткен жылғы 11%-дан жоғары көрсеткішпен салыстырғанда үлкен ілгерілеушілік болып табылады. Жылдық инфляцияның 7–7,5% шегінде сақталуы Өзбекстан Ұлттық банкі жүргізген ақша-кредит саясатының пәрменділігін және баға тұрақтылығын қамтамасыз етудегі тиімділігін айқындады.

Төмен инфляция деңгейі бизнес орта мен халықтың ертеңгі күнге деген сенімін арттырып, ұзақ мерзімді инвестициялық жоспарлауға жол ашты. Сонымен қатар, валюта нарығында да айтарлықтай нығаю байқалды. 2025 жылы өзбек сумы АҚШ долларына қатысты 7%-дан астамға қымбаттады. Егер жыл басында 1 доллар 13 мың сумнан асып тұрса, жыл соңына қарай ол 12 мың сум деңгейіне дейін түсті. Ұлттық валютаның нығаюына экспорттық түсімдердің артуы, тікелей шетелдік инвестициялар ағымы және алтын нарығындағы өте қолайлы конъюнктура тікелей әсер етті.

Алтын факторы және экспорттық модельдің ерекшеліктері

Сумның нығаюына әсер еткен ең басты фактор – әлемдік нарықтағы алтын бағасының рекордтық деңгейге көтерілуі болды. Жыл басында алтынның бір унциясы 2500–2600 доллар шамасында болса, жыл соңында ол 4500 долларға дейін жетті. Бұл Өзбекстанның алтын экспортын он айдың ішінде 53%-ға арттыруға мүмкіндік берді. Нәтижесінде алтынның жалпы экспорттағы үлесі 49,3%-ды құрап, 2020 жылғы тарихи көрсеткіштерден де асып түсті.

Дегенмен, сарапшылар бұл жағдайдың екі жақты екенін ескертеді. Бір жағынан, бұл елдің валюталық түсімін еселеп арттырса, екінші жағынан, экономиканың шикізаттық бағытқа тәуелділігін көрсетті. Ұлттық валютаның нығаюы дайын өнім экспорттаушылар үшін қосымша сынақ болды, себебі доллардағы түсімнің суммен есептегендегі көлемі азайды.

Халықаралық резервтер және инвестициялық имидж

2025 жылы Өзбекстанның халықаралық резервтері ел тарихында алғаш рет 60 миллиард долларлық межеден асты. Резервтердің басым бөлігін (50 млрд доллардан астамын) құны өскен алтын активтері құрады. Орталық банк резервтерді әртараптандыру арқылы бағалы қағаздарға инвестиция салуды арттырып, сыртқы тәуекелдерге қарсы берік «қаржылық жастық» қалыптастырды.

Инвестициялық белсенділік бойынша келесідей жетістіктер тіркелді:

- Тартылған инвестициялардың жалпы көлемі 43 миллиард доллардан асты.

- Мемлекеттік несие рейтингі BB– деңгейінен BB деңгейіне көтеріліп, болжам «оң» деп өзгертілді.

- Энергетика, көлік және инфрақұрылым салаларында стратегиялық маңызы бар ірі жобалар іске қосылды.

Сыртқы сауда және туризм саласындағы серпін

Жылдың алғашқы 11 айында сыртқы сауда айналымы 72,7 млрд долларға жетіп, экспорт көлемі 30,8 млрд долларды құрады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 6,6 млрд долларға артық. Экспорттық құрылымда қызмет көрсету саласы, әсіресе туризм айрықша рөл атқарды. 2025 жылы елге 10,7 млн шетелдік турист келіп, Өзбекстан туризмі ең жылдам дамып жатқан елдердің көшбасшысына айналды.

Алайда, тоқыма өнеркәсібі сияқты дәстүрлі салаларда белгілі бір құрылымдық қиындықтар байқалды. Әлемдік нарықтағы мақта бағасының төмендеуі және сумның нығаюы тоқыма өнімдері экспортының азаюына әкеп соқты. Сарапшылар мұның себебін ауыл шаруашылығындағы реформалардың баяулығымен және мемлекеттік реттеудің әлі де жоғары екендігімен түсіндіреді.

Қорытынды: 2025 жылдың нәтижелері Өзбекстан экономикасының іргетасы нығайып, макроэкономикалық тепе-теңдік орнағанын көрсетті. Дегенмен, тұрақты дамуды сақтау үшін экономиканы шикізатқа тәуелділіктен арылту және құрылымдық реформаларды жалғастыру басты басымдық болып қала бермек.

 Апсаттарова Гулзада Абдусагатовна