қаралымдар: 138 оқырман

ОРТАЛЫҚ АЗИЯ-ЕО САММИТІ: ҚЫРҒЫЗСТАННЫҢ САУДА, ЭНЕРГЕТИКА ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫ ҮШІН ЖАҢА МҮМКІНДІКТЕРДІ АШУ

3-4 сәуірде Самарқандта өткен Орталық Азия-Еуропалық Одақ бірінші саммиті аяқталды. Сарапшылар Орталық Азия мен ЕО елдері арасындағы өзара тиімді ынтымақтастықты кеңейтуге серпін беретін Самарқанд саммитінің тарихи маңыздылығын атап өтуде. Орталық Азия – Еуропалық Одақ форматы аясында жоғары деңгейдегі кездесулер бұған дейін 2022-2023 жылдары Қазақстанның елордасы Астанада және Қырғызстанның Чолпон-Ата қаласында өткен болатын. Бірақ бұл кездесуді Орталық Азия-Еуропалық Одақ бірінші саммиті деп атаудың себебін келесідей түсіндіруге болады. Ағымдағы шара бірінші толық ауқымды саммит болып табылады, өйткені Еуропалық Одақтың екі көшбасшысы да өкілдік етеді. Олардың қатарында 2024 жылдың желтоқсанында сайланған Еуропалық кеңестің президенті Антониу Кошта және Еуропалық комиссия төрағасы Урсула фон дер Лейен (Ursula von der Leyen) бар. Еуроодақтың бірінші басшылары Орталық Азия елдерінің басшыларымен мұндай құрамда кездескен емес.

«Орталық Азия-ЕО» саммиті барысында көшбасшылар ағымдағы және болашақтағы екіжақты кеңейтілген әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімдерді жүзеге асыру арқылы экономикалық, сауда және инвестициялық байланыстардағы ілгерілеушілікті атап өтіп, салалық ынтымақтастықты нығайту бойынша бірлескен күш-жігерді талқылады. Сонымен қатар, «Жаһандық қақпа» стратегиясы аясындағы бастамалар арқылы тұрақты көлік байланысын қамтамасыз ету және экономикалық байланыстарды нығайту бойынша жүргізіліп жатқан жобаларды қолдады. Осы тұрғыда тараптар Еуропа мен Орталық Азияны байланыстыратын Транскаспий көлік дәлізін құрудағы ілгерілеушілікке ерекше тоқталды.

Қырғызстан: «жасыл» даму және стратегиялық серіктестік бағыты.

Қырғыз Республикасының Президенті Садыр Жапаров Қырғызстан мен ЕО елдері арасындағы сауда-экономикалық қарым-қатынастардағы оң динамикаға тоқталды. Соңғы төрт жылда тауар айналымы 2,4 есеге, импорт 2,6 есеге, экспорт 1,5 есеге өсті. Президент бұл жетістіктерді нарықтардың ашықтығымен және қырғыз тауарларына Еуроодақтың 27 елінің нарықтарына артықшылықты қол жетімділікті қамтамасыз ететін GSP+ бастамасымен байланыстырды.

Қырғызстанның әлеуеті артып отырған транзиттік ел ретіндегі маңызды рөл ойнайды, осы себептен еуропалық инвесторларды бірлескен жобаларға қатысу маңызды. Бұл бағытта энергетика саласына ерекше көңіл бөлінді. Қырғызстан Қазақстан және Өзбекстанмен бірлесіп салып жатқан Қамбар-Ата ГЭС-1 флагмандық жобасын таныстырылды. Қуаты 1860 МВт болатын жаңа су электр станциясы жылына 5,6 млрд кВт/сағ электр энергиясын өндіре алады.

Энергетика тақырыбын жалғастырғаны отырып, Қырғызстанның жаңартылатын энергия көздерін белсенді дамытып жатқанын атап өтуге болады. Соңғы бір жылда елде 18 шағын су электр станциясы іске қосылды, тағы 15-і 2025 жылы салынуда. Бұл ретте жалпы қуаты 400 МВт-тан асатын күн энергетикасы жобалары жүзеге асырылуда. Жаһандық климаттың өзгеруі жағдайында «жасыл» экономикаға көшу және жаңартылатын энергия көздерін дамыту тұрақты дамудың бірден-бір жолы болып табылады.

Еуроодақтың Орталық Азиядағы көлік инфрақұрылымын дамытуға 10 миллиард еуро инвестициялау туралы бастамасын қырғыз президенті де қолдады. Заманауи көлік дәліздерін құру аймақтың өзара байланысын нығайтып, халықаралық логистикадағы рөлін арттыруға көмектеседі және Қырғызстан үшін үлкен мүмкіндіктер ашады. Мемлекет басшысы ынтымақтастықтың тағы бір перспективалық бағыты ретінде аса маңызды шикізатты игеруді атады. Қырғызстанда сирек және бағалы металдардың қомақты қорлары бар және ЕО-мен осы саладағы ынтымақтастықты жандандыруға дайын, оны жеке әріптестік немесе Қазақстан мен Өзбекстанмен қазірдің өзінде жасалғандай «жол картасы» форматында ресімдеуге дайын.

Қорыта келе, Орталық Азия-ЕО саммиті Қырғызстанның саяси, экономикалық және энергетика саласының даму мүмкіндіктерін кеңейту, сондай-ақ халықаралық аренадағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты нығайту жолындағы маңызды серіктестікке жол ашатын қадам болып табылады.

Мухаметжан Ақбота Ерлікқызы