қаралымдар: 214 оқырман

ТҮРІКМЕНСТАН МЕН ӨЗБЕКСТАН: ЕРКІН САУДА АРҚЫЛЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ СЕРІКТЕСТІКТІ НЫҒАЙТУ

Түркіменстан мен Өзбекстан ақпан айының соңынан еркін сауда режимін енгізді. Бұл туралы Өзбекстанның Инвестициялар, индустрия және сауда министрлігінің (ИИСМ) баспасөз қызметі хабарлады.

Жаңа режим шеңберінде 25 ақпаннан бастап екі елдің аумағында өндірілетін тауарлардың көпшілігіне кедендік баждар жойылады, өзара саудадағы шектеулер жойылады және сауда рәсімдері жеңілдетіледі. Атап айтқанда, Түркіменстан импорттайтын цемент (кедендік баж 100% құрады), тоқыма (50%), жиһаз (50%), шыны ыдыс (50%), Су жылытқыштар (15%), пластиктен және полипропиленнен жасалған бұйымдар (10%), шұжықтар мен ет өнімдері (2 доллар кг үшін), мақта майы (кг үшін 1 доллар).

ИИСМ бажсыз сауда режимін қолдану тауар айналымын арттыруға және елдер арасындағы инвестициялық ынтымақтастықты дамытуға ықпал ететінін атап өтті.

Өзбекстанның ИИСМ мәліметі бойынша, 2024 жылы елдің Түрікменстанмен тауар айналымы 1,14 миллиард долларды құрап, 2023 жылмен салыстырғанда 5,5 пайызға артық. Еркін сауда режимі оның одан да күшеюіне көмектесуі керек.

Өз кезегінде Түрікменстаннан Өзбекстанға импорттау кезінде қандай баждар алынып тасталды немесе сақталды, өзбек ведомствосы нақтылаған жоқ, ал түрікмен сауда министрлігі мен ресми БАҚ әлі жаңалықты жариялаған жоқ.

Өзбекстанда әкелінетін цемент үшін әдеттегі баждар 30%, жиһаз — 10-15%, шыны ыдыс — 15%, пластикалық бұйымдар — 0-20%, ет өнімдері мен шұжық — 10-15%, мақта майы — 5% құрайды.

Еске салайық, жыл басынан бері Өзбекстан Түркіменстаннан елге жүк көліктерінің кіру ақысын шамамен екі есеге өсірді. Бұл оларды түрікмендермен сәйкестендіру үшін жасалды.

Бұған дейін екі елдің Өзбекстанның Хорезм облысының Шават ауданында еркін сауда аймағын құру ниеті туралы хабарланған болатын. Үкіметтер арасындағы еркін сауда аймағын құру туралы келісімге 2021 жылдың 5 қазанында қол қойылды. 2022 жылдың шілдесінде Өзбекстан мен Түрікменстан Президенттері бұл ниетті растап, Ташкент пен Ашхабадта екі республиканың сауда үйлерін ашуға шешім қабылдады. Сол жылдың қазан айында Шавкат Мирзиеев пен Сердар Бердімұхамедов "Хорезм-Дашогуз" шекара маңындағы сауда аймағының құрылысын іске қосу рәсіміне қатысты.

Аймақ 30 жыл мерзімге құрылып, кейін ұзарту мүмкіндігі қарастырылған. Онда тек осы екі елде өндірілген өнімдерді «еркін кеден аймағы» режимінде сатуға рұқсат етіледі. Кіру жеке өткізу бекеттері (КПП) арқылы жүзеге асырылады, ал Түрікменстан азаматтары мен Өзбекстанға келетін шетелдіктер бұл аймақта 15 күнге дейін визасыз бола алады.

Сонау 2021 жылы екі елдің үкіметтері шекаралық сауда аймағын құру туралы келісімге келгенімен, бұл жоба әлі жүзеге асырылған жоқ. Еркін сауда режимімен салыстырғанда мұндай аймақтың артықшылығы көп болар еді, оның ішінде визасыз уақытша тұру мүмкіндігі де бар. Бұл көрші елге күнделікті тауарларды сату үшін тасымалдайтын шағын кәсіпкерлерге де, визалық бюрократия салдарынан жүктері шекарада жиі тұрып қалатын ірі кәсіпорындарға да көмектесер еді.

Жалпы, Түрікменстан мен Өзбекстан арасындағы еркін сауда режимінің енгізілуі – екі елдің экономикалық серіктестігін нығайтуға жасалған маңызды қадам. Кедендік баждардың жойылуы және сауда рәсімдерінің жеңілдетілуі тауар айналымын арттырып, инвестициялық ынтымақтастықтың жаңа деңгейге көтерілуіне ықпал етеді. Алайда, Түрікменстан тарапынан ресми ақпараттың әлі таратылмауы және шекаралық сауда аймағы жобасының баяу жүзеге асырылуы кейбір сұрақтарды туындатады. Егер тараптар ынтымақтастықты одан әрі тереңдетіп, сауда инфрақұрылымын дамытса, бұл екі елдің де экономикасына оң әсерін тигізері сөзсіз.

Байсалбек Олжас Айтжанұлы